لیتوگرافی چیست؟ لیتوگرافی یا همان چاپ سنگی یکی از مهمترین و پرکاربردترین روشهای چاپ در حوزه نشر است. این تکنیک اولین بار در اوایل قرن نوزدهم ابداع شد و امروزه با تکاملی که پیدا کرده، به یکی از پرطرفدارترین روشهای چاپ تبدیل شده است. از این روش در تولید کتاب، مجله، بستهبندی و بسیاری از محصولات چاپی استفاده میشود. در این مقاله از ۷۲۴ چاپ، با تاریخچه، روش کار، انواع و مزایای آن آشنا میشویم.
| بخش | توضیحات |
| تعریف | نوعی چاپ بر اساس دفع متقابل آب و روغن. تصویر با مرکب چرب روی سنگ آهک منتقل و سپس با فشار روی کاغذ چاپ میشود. |
| روش کار | سطح چاپ شامل بخشهای چرب (تصویر) و مرطوب (غیرتصویر) است. مرکب فقط به بخشهای چرب میچسبد و به کاغذ منتقل میشود. |
| نقش در صنعت چاپ | یکی از مهمترین روشهای چاپ انبوه با کیفیت مناسب و هزینه کمتر. همچنان پرکاربرد در نشر کتاب، مجله و بستهبندی. |
| دستگاه چاپ سنگی | در گذشته دستی بود، امروزه شامل ایمیج ستر و پلیت ستر برای آمادهسازی زینک. |
| مزایا | کیفیت بالا، چاپ روی مواد متنوع، مقرون به صرفه برای تیراژ بالا، سرعت بالا، تطبیقپذیر با تکنولوژی. |
لیتوگرافی چیست؟
لیتوگرافی (Lithography) نوعی فرایند چاپ است که بر اساس دفع متقابل روغن و آب عمل میکند. این تکنیک در اوایل قرن نوزدهم ابداع شد و در ابتدا با استفاده از سنگ آهک به عنوان سطح چاپ انجام میگرفت. به همین دلیل به آن چاپ سنگی گفته میشود. در گذشته، طراح تصویر مورد نظر را با مدادهای چرب یا مرکب مخصوص روی یک سنگ صاف رسم میکرد. سپس با استفاده از مرکب و آب، تصویر به کاغذ منتقل میشد. امروزه این فرایند با پلیتهای فلزی حساس به نور و دستگاههای پیشرفته انجام میشود، اما اصل کار همان است:
- قسمتهای تصویردار مرکب را جذب میکنند.
- قسمتهای بدون تصویر مرکب را دفع میکنند.
این تکنیک به دلیل دقت بالا و کیفیت مناسب، هنوز هم در بسیاری از چاپخانههای حرفهای استفاده میشود. کسانی که به دنبال کیفیت عالی و چاپ در تیراژ بالا هستند معمولا ترکیب Lithography و افست را انتخاب میکنند.
تاریخچه چاپ سنگی
چاپ سنگی در سال ۱۷۹۶ توسط نویسنده و نمایشنامهنویس آلمانی، آلویس سنفلدر (Alois Senefelder)، اختراع شد. او به دنبال راهی ارزان برای چاپ نمایشنامههای خود بود و به طور تصادفی دریافت که میتواند با استفاده از سنگ آهک و مرکبهای چرب، از یک سطح صاف چاپ بگیرد. این کشف، به دلیل سادگی و هزینه پایین، به سرعت گسترش یافت. در قرن نوزدهم، لیتوگرافی به سرعت جایگزین روشهای چاپ قدیمیتر مانند حکاکی روی مس شد و نقش مهمی در تولید پوسترها، نقشهها و مجلات داشت. این تکنیک، راه را برای تولید انبوه آثار هنری باز کرد و امکان انتشار گسترده آثار را برای هنرمندان فراهم کرد.
روش کار لیتوگرافی چگونه است؟
روند انجام Lithography شامل چند مرحله اصلی است:
- آمادهسازی طرح
ابتدا فایل طراحی توسط گرافیست آماده میشود. - انتقال طرح روی پلیت (زینک)
طراحی آمادهشده به پلیت فلزی حساس به نور منتقل میشود. - مرطوبسازی پلیت
بخشهای بدون تصویر مرطوب میشوند تا مرکب را دفع کنند. - افزودن مرکب
مرکب فقط به قسمتهای تصویردار میچسبد. - انتقال تصویر به کاغذ
تصویر از پلیت به یک استوانه واسط و سپس روی کاغذ منتقل میشود.
در صنعت چاپ نقش لیتوگرافی چیست؟
این روش نقطه عطفی در تاریخ چاپ کتاب به شمار میآید، زیرا:
- سرعت تولید را بالا برد.
- کیفیت چاپ را متحول کرد.
- امکان چاپ انبوه با هزینه مناسب را فراهم ساخت.
به همین دلیل امروزه در چاپ انواع آثار شامل کتاب، مجله، بروشور، لیبل و بستهبندی محصولات از آن استفاده میشود.
انواع لیتوگرافی
با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی، انواع مختلفی از چاپ سنگی توسعه یافتهاند که برخی از آنها عبارتند از:
- چاپ سنگی (Lithography): روش اصلی و اولیه چاپ سنگی با استفاده از سنگ آهک.
- افست (Offset Lithography): رایجترین نوع چاپ سنگی تجاری با استفاده از انتقال غیرمستقیم تصویر.
- لیتوگراف خشک (Dry Lithography): نوعی چاپ سنگی که به جای آب از یک لایه سیلیکونی برای دفع مرکب استفاده میکند.
- فتولیتوگرافی (Photolithography): استفاده از نور برای ایجاد طرح بر روی سطح چاپ، که در صنایع مختلف از جمله ساخت مدارهای مجتمع کاربرد دارد.
دستگاه لیتوگرافی چیست؟
دستگاه چاپ سنگی در گذشته، یک دستگاه ساده دستی بود که برای فشار دادن کاغذ روی سنگ استفاده میشد. اما امروزه به معنی تمامی ابزارها و ماشینآلاتی است که در روند آمادهسازی زینک به کار میروند. این دستگاهها شامل ایمیج ستر و پلیت ستر هستند که در ادامه به معرفی آنها میپردازیم.
دستگاه ایمیج ستر (Image Setter)
در روش قدیمی، صفحه زینک ابتدا به فیلم بوپت (BoPET film) تبدیل میشد. چاپ فیلم تقریبا از همان فرمول چاپ و ظهور عکس پیروی میکند. بعد از آنکه طرحها به ۴ رنگ نهایی خود تفکیک شدند، ترکیب این چهار رنگ با استفاده از دستگاه به نام ایمیج ستر (Image Setter) به فیلم تبدیل میشود. این فیلم چیزی شبیه به نگاتیو دوربین عکاسی است که تصاویر به صورت خطوط سیاه رنگی روی طلق نگاتیو نقش میبست. بعد از اینکه طلقها از دستگاه ایمیج ستر خارج شد، آنها را با استفاده از گیرههای مخصوصی به صفحه زینک متصل میکنند.
ساخت فیلم و زینک
همانطور که پیشتر اشاره کردیم، سطح زینک با استفاده از یک لایه پلیمری پوشانده شده است. این ماده حساس به نور فرابنفش است و به سرعت تبخیر میشود. وقتی که طلقهای آماده شده را به سطح زینک اتصال دادند، زینک را در محفظهای میگذارند و به آن نور فرابنفش میتابانند. این کار باعث میشود تا بخشی که توسط لایه طلق پوشانده نشده، تبخیر شده و بخش باقی مانده همان طرح مورد نظر و نهایی باشد. سپس زینک را در یک محلول قلیایی قرار میدهند تا بخشهای اضافی از لایه تبخیر شده کاملا از روی صفحه پاک شود و قسمت باقیمانده فقط طرح مورد نظر باشد.
سپس ورق را در یک محلول دیگر شستشو میدهند تا سطح پلیمری نور دیده تثبیت گردد و به اصطلاح زینک ظاهر شود. پس از ظهور پلیت، مناطق تصویردار سخت شده و مناطق غیر تصویردار شسته شده و پلیت آماده برای نصب بر روی دستگاه چاپ میشود.
دستگاه پلیت ستر (Plate Setter)
امروزه از دستگاههای جدیدتری در روشهای نوین چاپ سنگی استفاده میشود که پلیت ستر Plate Setter یکی از آنهاست. این دستگاه به صورت مستقیم زینک را آماده میکند. به این ترتیب مرحله ساخت فیلم، که پر زحمتترین قسمت تهیه زینک بود، حذف میشود. این دستگاه فایل آماده را میگیرد و آن را مستقیما روی زینک چاپ میکند. دستگاه چاپ «پلیت ستر مگنوس ۸۰۰ سری آگفا» آنلاین موجود در مجموعه 724چاپ در مقایسه با دستگاههای آفلاین سرعت عمل بالاتری دارد.
مزایای لیتوگرافی
چاپ سنگی دارای مزایای متعددی است که آن را به یک انتخاب محبوب در صنعت چاپ تبدیل کرده است، از جمله:
- کیفیت چاپ مناسب
- قابلیت چاپ بر روی سطوح مختلف از جمله کاغذ، مقوا و برخی پلاستیکها
- هزینه مناسب برای تیراژ متوسط و بالا
- سرعت بالا در چاپهای انبوه
- تطبیق پذیری با قابلیتهای جدید
لیتوگرافی در 724چاپ
مجموعه 724چاپ با بهره گیری از تکنولوژی چاپ سنگی و چاپ مدرن و دستگاههای پیشرفته پلیت ستر، خدمات چاپ با کیفیت بالا را برای چاپ انواع محصولات چاپی ارایه میدهد. این مرکز با داشتن تیمی متخصص و با تجربه در زمینه چاپ انواع محصولات به شما اطمینان میدهد که پلیتهای چاپی با دقت و کیفیت مطلوب تهیه شده و زمینه را برای یک چاپ بینقص فراهم میآورند. 724چاپ با درک اهمیت کیفیت در فرآیند چاپ سنگی، تلاش میکند تا بهترین نتیجه را برای مشتریان خود به ارمغان آورد. برای مشاوره رایگان در تلگرام انتشارات ۷۲۴چاپ با ما در ارتباط باشید.
خط ارتباط با کارشناسان ما برای سفارش چاپ: 09199861744
سوالات متداول
لیتوگراف کیست؟
لیتوگراف فردی است که مسیول آمادهسازی پلیتهای چاپی و اپراتور دستگاههای لیتوگرافی است.
لیتوگرافی در چه محصولاتی استفاده میشود؟
در کتاب، مجله، پوستر، کاتالوگ، بروشور، بستهبندی و بسیاری از محصولات چاپی دیگر قابل استفاده است.
فرق لیتوگرافی با چاپ دیجیتال چیست؟
لیتوگرافی برای تیراژهای بالا هزینه مناسبتری دارد و باکیفیتتر است، اما چاپ دیجیتال سریعتر و مناسب تیراژ پایین است.