سرقت ادبی یا انتحال زمانی است که فردی از ایده ها و سبک نگارش فرد دیگر استفاده کرده و آن را با نام خود ثبت می‌کند. در چنین شرایطی نویسنده اصلی می‌تواند با ادعای سرقت ادبی مسیله را از مراجع قضایی پیگیری کند. گاهی سرقت تنها روی بخشی از اثر صورت می‌گیرد و ممکن است به صورت عمدی یا غیرعمد باشد. در این مقاله به بررسی دزدی ادبی می‌پردازیم و هر آنچه را که لازم است درباره ی این عمل بدانید را دراختیار شما مخاطبان گرامی 724چاپ قرار دهیم.

شما می‌توانید کتاب خود را بدون نگرانی از مشکلات ادبی و حقوقی چاپ کنید. ۷۲۴ چاپ با داشتن سامانه آنلاین و خودکار محاسبه هزینه چاپ کتاب با بالاترین سرعت و قیمت‌های به‌روز، خدمات نوین چاپ را به همکاران و مشتریان عزیز ارایه می‌دهد. خط ارتباط فوری با ما در تلگرام: 09199861744

محتوا در یک نگاه
موضوعخلاصه
تعریفاستفاده از ایده یا نوشته‌های دیگران و ثبت آن به نام خود، چه عمدی و چه غیرعمدی.
تاریخچهبرای اولین‌بار توسط شاعر رومی والریوس مارتیلیوس مطرح شد و واژه Plagiarism به معنی غارتگر برای آن به کار رفت.
انواعمنبع‌محور، جهانی، با بازنویسی، ایده، تصادفی و سایه‌نویسی.
ابعاد منفیآسیب به اعتبار فردی، عواقب تحصیلی و شغلی، کاهش کیفیت علم و هنر، بی‌عدالتی و آسیب روانی.
روش‌های پیشگیریآموزش، ارجاع دهی صحیح، پارافریز دقیق، مدیریت منابع و توسعه مهارت‌های نگارشی.
نحوه شناساییاستفاده از ابزارهای بررسی مشابهت، داوری انسانی، بررسی ساختاری و بررسی آثار قبلی.
ابزارهای تشخیصTurnitin، iThenticate، Grammarly، Quetext، DupliChecker.
مجازات‌هامردودی، اخراج، رد مقاله، آسیب به شهرت و در ایران حبس طبق قانون حقوق مولفان ایران.

 

تاریخچه و معنای لغوی سرقت ادبی

سرقت ادبی که در انگلیسی به آن Plagiarism گفته می‌شود، در واقع یک نوع دزدی فکری و زیر پا گذاشتن اصول اخلاقی و حرفه‌ای است. این پدیده نه تنها در محیط‌های آکادمیک و پژوهشی، بلکه در حوزه‌های هنری، ادبی و رسانه‌ای نیز شایع بوده و می‌تواند پیامدهای جدی برای مرتکبین آن به همراه داشته باشد. پلیجریزم اولین بار توسط فردی با نام والریوس مارتیلیوس کشف شد. این فرد یک شاعر رومی بود که در سده ی اول میلادی فعالیت داشت و توانست اثرات زیبایی را نیز از خود به جای گذارد. برخی از شعرهای این فرد توسط افرادی به سرقت رفتند که در آن زمان مارکوس به افرادی که این عمل را انجام می دادند لقب پلیجریزم (به معنای غارتگر) را اختصاص داد. در دنیای امروز که افراد بسیاری در زمینه مقاله نویسی فعالیت دارند شناخت دزدی ادبی اهمیت بسیار بالایی دارد و انواع مختلفی را شامل می شود. در ادامه به بیان انواع مختلف این موضوع و ویزگی های هر کدام می پردازیم.

چاپ دیجیتال کتاب

انواع مختلف سرقت ادبی

دزدی ادبی انواع مختلفی دارد و از مهم ترین آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • منبع محور
  • جهانی
  • با بازنویسی
  • دزدی ایده
  • تصادفی
  • سایه نویسی 

در ادامه به تعریف این موارد می‌پردازیم.

سرقت ادبی

سرقت ادبی منبع محور و ویژگی های بارز آن

دزدی منبع محور در واقع به معنای سرقتی است که برخی از پژوهشگران مقاله و آثار خود را به اشتباه به منابع مربوط به دیگران ارجاع می دهند. ممکن است نویسنده اشاره ای به منبع مورد استفاده ی خود نکند. یا در برخی موارد پژوهشگران منابع اصلی را تغییر داده و اطلاعات درج شده در متن آن را دستکاری می کنند که این نیز در همین دسته جا می‌گیرد.

دزدی جهانی

گاهی برخی مدیران برای استخدام افراد از آن ها می خواهند تا یک مجموعه مقالات نوشته و تحویل دهند. در صورتی که مدیر موردنظر از کل مقاله ارائه شده استفاده کرده و آن را با نام خود منتشر کند جرم سرقت ادبی جهانی را مرتکب است. 

بیشتر مطالعه کنید : فواید کتاب و کتابخوانی

دزدی با بازنویسی

این نوع سرقت به این صورت است که متن اصلی توسط فرد سارق دستکاری شده و عبارات آن تغییر می یابند. پس از اعمال تغییرات موردنظر، به نام فرد دیگر ثبت شده و به سرقت برده می شود. در این دزدی، حتی اگر تمامی عبارت ها نغییر کنند بازهم فرد عامل، سارق شناخته می شود زیرا از ایده ی فرد دیگر استفاده کرده است.

سرقت ایده

در اینجا، سارق از ایده هایی که مربوط به فرد دیگری است، استفاده کرده و به تکمیل مقالات علمی و پژوهشی خود می پردازد. گاهی برخی پژوهشگران به طور کامل تمام ایده را به کار گرفته و یک مقاله خالص را تولید و عرضه می کنند که با الهام گرفتن از ایده ها تفاوت های بسیاری دارد. در نمونه هایی که از ایده ی موردنظر الهام گرفته می شود، نویسنده تنها با نگاه کردن اثر خود را خلق می کند. درحالیکه در نمونه هایی که به صورت کامل به سرقت ایده می پردازند، دیگر بحث الهام گرفتن نیست و همه چیز به طور کامل از روی مقاله های دیگر نوشته می شود.

سرقت ادبی

سرقت تصادفی

در برخی موارد ممکن است به صورت کاملا تصادفی سرقت ادبی صورت گرفته باشد که در چنین شرایطی فرد سارق اطلاعی از این مسئله نداشته و نمی داند که در حال استفاده از آثار دیگران است. با این حال باید بدانید که این عمل حتی اگر تصادفی باشد، پیگرد قانونی دارد. بنابراین بهتر است در این راستا دقت عمل بالایی را به کار گرفته و از بروز خطا جلوگیری کنید.

بیشتر مطالعه کنید : چاپ و نشر کتب درسی

سایه نویسی 

افرادی هستند که استفاده از ایده های دیگران و نویسندگی آن را به فرد دیگری واگذار نموده و از آن ها می خواهند تا داستان، کتاب و مقاله ای با یک مجموعه شرایط خاص را تولید و عرضه کنند. در سایه نویسی همان طور که بیان شد نویسندگی با فرد دیگری است اما به نام فرد سفارش دهنده ثبت می‌شود. 

پیامدهای منفی پلیجریزم کدامند؟

ابعاد منفی پلیجریزم یا دزدی ادبی بسیار گسترده و عمیق است و نه تنها به اعتبار فردی، بلکه به سلامت علمی و فرهنگی جامعه آسیب می‌رساند. این صدمات عبارتند از:

  • آسیب به اعتبار و شهرت: سرقت ادبی، به‌ سرعت می‌تواند اعتبار حرفه‌ای و شخصی فرد را از بین ببرد. 
  • پیامدهای تحصیلی و شغلی: در محیط‌های آکادمیک، این کار احتمالا منجر به مردودی در درس، تعلیق یا حتی اخراج از دانشگاه می‌شود. در محیط‌های شغلی، به ویژه در حوزه‌های پژوهشی، رسانه‌ای و آموزشی می‌تواند به از دست دادن شغل و پایان یافتن مسیر حرفه‌ای منجر شود.
  • کاهش کیفیت تولید علم و هنر: وقتی افراد به جای خلق محتوای اصیل به کپی‌برداری روی می‌آورند، نوآوری و خلاقیت سرکوب می‌شود. این امر به رکود علمی و فرهنگی جامعه می‌انجامد.
  • بی‌عدالتی نسبت به خالق اصلی: دزدی ادبی به معنای نادیده گرفتن زحمات، زمان و تلاش خالق اصلی اثر است. این عمل نه تنها بی‌انصافی آشکار است، بلکه می‌تواند به ضرر مالی و معنوی فرد زیان‌دیده نیز تمام شود.
  • پیامدهای روانی: سارقان ادبی احتمالا با احساس گناه، اضطراب و ترس از برملا شدن عمل خود مواجه شوند.
  • خدشه‌دار شدن اعتماد عمومی: وقتی دزدی ادبی زیاد شود، اعتماد عمومی به آثار منتشر شده و نظام‌های آموزشی و پژوهشی کم می‌شود.

روش‌های پیشگیری از سرقت ادبی

پیشگیری از دزدی ادبی نیازمند آگاهی، آموزش و رعایت اصول اخلاقی در نگارش و پژوهش است. این شامل اقدامات فردی و سازمانی می‌شود:

  • آگاهی و آموزش: درک کامل این مفهوم، انواع پلیجریزم و اهمیت صداقت فکری، اولین گام در راستای پیشگیری از بروز آن است. دانشگاه‌ها و نهادهای پژوهشی باید کارگاه‌ها و منابع آموزشی در این زمینه ارایه دهند.
  • ارجاع‌دهی صحیح: یادگیری و استفاده از استانداردهای ارجاع‌دهی معتبر برای تمامی منابعی که از آن‌ها استفاده می‌شود، چه به صورت نقل قول مستقیم و چه به صورت پارافریز (بازنویسی با کلمات خود) ضروری است.
  • پارافریز (بازنویسی) دقیق: هنگام استفاده از ایده‌های دیگران، باید آن‌ها را با کلمات خود و به شیوه‌ای کاملا جدید بیان کرد و همچنان به منبع اصلی ارجاع داد. صرف تغییر چند کلمه، پارافریز صحیح محسوب نمی‌شود.
  • مدیریت منابع: استفاده از نرم‌افزارهای مدیریت رفرنس‌دهی می‌تواند به سازماندهی منابع و جلوگیری از فراموشی ارجاع‌دهی کمک کند.
  • توسعه مهارت‌های نوشتاری و پژوهشی: تقویت توانایی‌های تفکر انتقادی، تحلیل و نگارش اصیل، از نیاز به کپی‌برداری می‌کاهد.

نحوه شناسایی و بررسی

شناسایی و بررسی دزدی ادبی یک فرآیند مهم در محیط‌های آکادمیک و انتشاراتی است. با پیشرفت تکنولوژی، ابزارهای مختلفی برای این منظور توسعه یافته‌اند:

  • ابزارهای تشخیص سرقت ادبی (Plagiarism Checkers): این نرم‌افزارها و وب‌سایت‌ها با مقایسه متن ارسالی با پایگاه داده‌های عظیمی از مقالات علمی، کتاب‌ها، وب‌سایت‌ها و سایر منابع، درصد شباهت را محاسبه کرده و بخش‌های کپی شده را مشخص می‌کنند.
  • بررسی دستی توسط متخصصان: علاوه‌بر ابزارهای خودکار، داوران مجلات، اساتید و ویراستاران نیز با تجربه و دانش خود می‌توانند موارد مشکوک به سرقت ادبی را شناسایی کنند. این شامل تشخیص بازنویسی ضعیف، عدم انسجام در لحن یا سبک نگارش و ارجاعات ناکافی و نامناسب است.
  • بررسی ساختاری و مفهومی: سرقت ایده، ساختار استدلال، روش‌شناسی یا حتی ترتیب فصول و بخش‌ها نیز می‌تواند نوعی انتحال باشد که شناسایی آن پیچیده‌تر است.
  • مقایسه با آثار قبلی مولف: در برخی موارد، برای بررسی سرقت از خود (Self-Plagiarism)، آثار قبلی نویسنده نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.

ابزارهای تشخیص

ابزارهای تشخیص سرقت ادبی (Plagiarism Detection Tools) در دسترس هستند. بعضی از آنها ممکن است دارای قابلیت بررسی دزدی ادبی مقاله فارسی رایگان باشند یا در نسخه‌های پولی خود از پایگاه داده‌های فارسی نیز پشتیبانی کنند، اما دقت و گستردگی آن‌ها متفاوت است. برخی از محبوب‌ترین و موثرترین ابزارها در این حوزه عبارتند از:

  • Turnitin: یکی از قدرتمندترین و پرکاربردترین ابزارها در دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی در سراسر جهان است. 
  • iThenticate: ابزاری تخصصی‌تر که عمدتا توسط ناشران بزرگ، مجلات علمی و سازمان‌های پژوهشی برای بررسی اصالت مقالات قبل از انتشار استفاده می‌شود.
  • Grammarly: این ابزار علاوه بر قابلیت‌های ویرایش گرامر و املایی، قابلیت‌هایی برای تشخیص دزدی ادبی ارایه می‌دهد که برای دانشجویان و نویسندگان مفید است.
  • Quetext: ابزاری محبوب با رابط کاربری ساده که هم نسخه رایگان و هم نسخه پولی برای بررسی دقیق‌تر ارایه می‌دهد.
  • DupliChecker: یک ابزار آنلاین رایگان که امکان بررسی متن‌های نسبتا کوتاه را فراهم می‌کند و برای بررسی‌های اولیه مناسب است.

مجازات سرقت ادبی

مجازات این کار بسته به نوع محیط، شدت عمل و قوانین حاکم، متفاوت است اما همواره عواقب جدی به دنبال دارد.

  • در محیط‌های آکادمیک:
    • مردودی در درس یا پروژه.
    • نمره صفر برای تکلیف یا امتحان.
    • تعلیق موقت یا اخراج دایم از دانشگاه.
    • ابطال مدرک تحصیلی (حتی پس از فارغ‌التحصیلی).
    • از دست دادن بورسیه یا کمک‌هزینه تحصیلی.
  • در محیط‌های پژوهشی و انتشاراتی:
    • رد شدن مقاله از سوی مجله یا کنفرانس.
    • پس گرفتن مقاله منتشر شده (Retraction) که به عنوان یک لکه ننگ بر سابقه پژوهشی فرد باقی می‌ماند.
    • محرومیت از انتشار در نشریات خاص.
    • از دست دادن موقعیت‌های شغلی یا پژوهشی.
    • آسیب جدی به شهرت علمی.
  • در محیط‌های حرفه‌ای و رسانه‌ای:
    • اخراج از کار.
    • پایان یافتن همکاری با یک سازمان یا رسانه.
    • آسیب به اعتبار عمومی و از دست دادن مخاطب.
  • مجازات سرقت آثار ادبی در حقوق کیفری ایران: در ایران، سرقت آثار ادبی به طور مستقیم در قانون مجازات اسلامی جرم‌انگاری نشده است، اما می‌توان آن را تحت قوانین مربوط به حقوق مولف و مصنفان و هنرمندان (قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸) یا قوانین مربوط به جرایم رایانه‌ای پیگیری کرد. بر اساس ماده ۲۳ این قانون، هر کس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است، به نام خود یا به نام پدیدآورنده بدون اجازه او و یا عالما و عامدا به نام شخص دیگری نشر یا پخش یا عرضه کند، به حبس تادیبی از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد. همچنین، جبران خسارت مادی و معنوی به پدیدآورنده اصلی نیز در نظر گرفته می‌شود.

راهنمای مراجعه به انتشارات حرفه ای

یک مرکز چاپ و نشر تخصصی می‌تواند به بررسی اثر شما کمک کند. مشاوران حرفه‌ای ما در 724چاپ شما را راهنمایی می‌کنند تا اثرتان فاقد هرگونه سرقت ادبی عمدی یا تصادفی باشد. همچنین شما با نشر کتاب خود در یک چاپخانه معتبر، اعتباری به اثر خود می‌بخشید که باعث می‌شود سارقین ادبی کمتر به اثر شما صدمه بزنند. برای ثبت سفارش چاپ مقاله یا کتاب خود با کارشناسان ما در تلگرام در ارتباط باشید:

09199861744

سوالات متداول

چه مواردی سرقت ادبی محسوب می‌شوند؟ 

کپی مستقیم متن بدون نقل قول و ارجاع، بازنویسی ایده‌ها یا جملات دیگران بدون ارجاع مناسب، استفاده از تصاویر، نمودارها یا داده‌ها بدون ذکر منبع و ارایه کار شخص دیگر به نام خود از جمله مواردی هستند که پلیجریزم محسوب می‌شوند.

سرقت ادبی از خود یا Self Plagiarism به چه معناست؟ 

این مفهوم به معنای استفاده مجدد از بخش‌های قابل توجهی از کار قبلی خود (مانند مقالات یا پایان‌نامه‌های قبلی) در یک اثر جدید، بدون ارجاع مناسب به منبع اصلی (یعنی همان کار قبلی خودتان) است.

آیا سرقت ادبی برای انواع محتوا وجود دارد؟

بله، این مفهوم شامل تصاویر، موسیقی، کد نرم‌افزار، طرح‌ها، ایده‌های هنری و هرگونه محتوای خلاقانه که دارای مالکیت فکری است، می‌شود.

چرا باید قبل از ارسال مقاله به مجلات خودمان اقدام به بررسی سرقت ادبی کنیم؟ 

برای جلوگیری از رد شدن مقاله و حفظ اعتبار علمی خودتان این کار را انجام دهید. مجلات معتبر پیش از پذیرش مقالات، آن‌ها را با ابزارهای تشخیص پلیجریزم بررسی می‌کنند و در صورت وجود شباهت بالا، مقاله را رد می‌کنند. 

چه کار کنیم تا از بروز سرقت ادبی جلوگیری کنیم؟

 همیشه به تمام منابعی که از آن‌ها ایده، اطلاعات یا متن مستقیم برداشت می‌کنید، به درستی ارجاع دهید. اگر نقل قول مستقیم است، آن را با علامت نقل قول مشخص کنید. اگر بازنویسی می‌کنید، مطمین شوید که با کلمات خودتان است و باز هم منبع را ذکر کنید. از نرم‌افزارهای مدیریت رفرنس نیز می‌توانید کمک بگیرید.

چاپ کتاب با بهترین قیمت در ۷۲۴ چاپ

 

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: 1 میانگین: 5]